Wat is Trauma?

Iets kan trauma wórden als er iets negatiefs met ons gebeurt en er is niemand om ons te troosten of er is iemand die het bagatelliseert en de reactie op de gebeurtenis niet erkent (je reageert overdreven, je hebt het mis). Als er iemand is die op een gezonde en ondersteunende manier reageert, ontwikkelt er meestal geen trauma, maar is het een tegenslag die nou eenmaal bij het leven hoort.

Soorten trauma

Trauma?? Ik heb toch niks heftigs meegemaakt?

Dit is vaak de reactie als het woord trauma valt. Omdat ons reguliere systeem van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) alleen PTSS ‘erkent’, wordt er meestal ook alleen over het trauma dat PTSS veroorzaakt gesproken: gebeurtenistrauma: Er is iets ergs gebeurd wat je je kunt herinneren, bij PTSS wordt dit herbeleefd. Maar er zijn 4 soorten trauma te onderscheiden die ieder een heel andere aanpak nodig hebben bij de verwerking ervan. De eerste twee komen het meeste voor en daar houd ik me vooral mee bezig, de derde kan hier onderdeel van zijn. Complex trauma is een ander specialisme waarbij meestal de hulp van een psychiater nodig is.

  1. Gebeurtenistrauma
  2. Ontwikkelingstrauma
  3. Epigenetic of intergenerationeel trauma
  4. Complex Trauma

Na trauma heeft iemand een ander zenuwstelsel dat zorgt voor een veranderde perceptie van gevaar en veiligheid. – Bessel van der Kolk, MD

Gebeurtenistrauma en PTSS

Aantal typische reacties bij PTSS-aanval:

  • Extreme angst
  • Hulpeloosheid
  • Verschrikking (horror)
  • Onthechting of dissociatie (denken en voelen worden gescheiden)

Mogelijke effecten van PTSS:

  • Overweldigd voelen
  • Kan er niet mee omgaan
  • Vervormd zelfbeeld
  • Hulpeloos / slachtoffer
  • Lijden; emotioneel, mentaal en geestelijk
  • Reactief

Ontwikkelingstrauma

Ontwikkelingstrauma is iets anders dan gebeurtenistrauma. Het is op veel grotere schaal aanwezig in de maatschappij, iedereen heeft er wel in een bepaalde mate mee te maken, het is alleen minder zichtbaar.

De gebeurtenissen binnen ontwikkelingstrauma worden ACEs genoems: Adverse Childhood Experiences en zijn onder te verdelen in: verwaarlozing (emotioneel, fysiek), omgevingssituaties (armoede, verslaving bij ouders, mishandeling tussen ouders, scheiding etc) en mishandeling (emotioneel, fysiek, sexueel). Hoe meer ACEs er aanwezig zijn, hoe groter het risico op negatieve gevolgen voor de gezondheid en het welzijn.

Kinderen identificeren zich met het slechte gedrag van hun ouders. Een kind zal zeggen: Ik bén slecht. Hier komen de overtuigingen vandaan die ze de rest van hun leven meedragen. Terwijl het ‘slechte gedrag’ van hun omgeving komt.

Verwaarlozing: hechtingstrauma

Ontstaat gedurende het eerste jaar: het niet ontvangen van belangrijke aandacht en veiligheid. Het kind wordt genegeerd en kan zich niet hechten aan de primaire zorgverlener. Als dit stelselmatig gebeurt bij een kind in de eerste 3 á 4 jaar van het leven, dan wordt zichzelf koesteren en troosten ook in de toekomst vrijwel onmogelijk. Tegen mensen met dit hechtingstrauma zeggen: “je moet gewoon van jezelf houden” heeft helemaal geen zin omdat ze het nooit ervaren hebben. Ze weten niet hoe ze zichzelf moeten beschermen (grenzen stellen) omdat ze nooit beschermd zijn, weten zichzelf niet te reguleren omdat de mensen die ze als kind nodig hadden er niet waren om ze hierbij te helpen, of de primaire verzorger was zelf niet gereguleerd waardoor geen connectie mogelijk was. Dit is een bekend fundament voor Co-dependent relatiesVerslaving: downers, het verdoven van stress.

Oorzaken hechtingstrauma:

  • Moeders met zelf een verstoorde hechtingsstoornis waardoor verkeerde afstemming tussen moeder en kind ontstaat;
  • Vroege, gedwongen en/of herhaalde scheidingen tussen moeder en kind tijdens de eerste 9 maanden;
  • Emotioneel of fysiek afwezige vaders;
  • Ouders, met name moeders, met neurologische, lichamelijke of psychische aandoeningen die verankerd zijn in depressie, verdriet of onopgelost verlies en trauma. Deze ouders ontwikkelden vaak symptomen die vergelijkbaar zijn met borderline-persoonlijkheidsstoornis en narcistische persoonlijkheidsstoornis.
  • Traumatische ervaringen tijdens de prenatale en perinatale perioden van ontwikkeling of tijdens het geboorteproces
Mishandeling: scheidingstrauma

Gebeurt tussen 9 maanden en 3 jaar: Emotioneel of fysieke mishandeling. Heel vaak is het niet opzettelijk, maar hebben de ouders zelf ook nooit de juiste support gekregen in hun kindertijd. Het voorkomt dat ze zich veilig voelen bij anderen, vertrouwen hebben, en dat ze zich kunnen verbinden met anderen. Dit laatste is de basis voor contra-afhankelijk (counter-dependent) gedrag; het aantrekken en afstoten van anderen. Hierdoor ontstaat een andere vorm van verslaving dan bij PTSS, namelijk het gebruik van ‘uppers’.

! NB: Soms spreekt men wel eens van Complexe PTSS (CPTSS) om Scheidingstrauma aan te geven, maar dan in de kinderjaren. Dit is niet juist omdat trauma in de kinderjaren zich heel anders manifesteert dan volwassen gebeurtenistrauma. De reden dat het zo genoemd wordt kan zijn zodat het wordt vergoed, belangrijk is dan wel dat de aanpak anders is dan bij PTSS! De gevolgen van ontwikkelingstrauma heet Developmental Trauma Disorder.

Bessel van der Kolk over hoe (ontwikkelings)trauma precies werkt en welke gevolgen het heeft

Lange-termijneffecten van ontwikkelingstrauma

  • Problemen bij het reguleren van opwinding
  • Agressie tegen zichzelf en anderen
  • Onvermogen om seksuele impulsen te reguleren
  • Problemen met sociale gehechtheid – overmatige afhankelijkheid of isolatie
  • Aantrekken en afstoten van anderen
  • Moeite met onderscheiden van verschillende indrukken
  • Problemen met aandacht en concentratie
  • Dissociatie (scheiding gevoel en gedachten) of splitting (goed-slecht denken)
  • Geconditioneerde angstreacties op traumagerelateerde prikkels
  • Verlies van vertrouwen, hoop en een gevoel van persoonlijke identiteit
  • Sociale vermijding of verlies van zinvolle gehechtheden
  • Geen lange-termijnoverzicht

Kinderen die getraumatiseerd zijn door misbruik, ontwikkelingsachterstanden en verlies van zelfregulerende processen door hechtingstrauma, hebben enorme problemen met zelfdefiniëring en eigen identiteit, waaronder:

  • Verstoringen van het zelfgevoel, zoals een gevoel van afgescheidenheid, verlies van herinneringen en verstoringen van het eigen lichaamsbeeld
  • Slecht gereguleerde emotie- en impulscontrole, inclusief agressie tegen zichzelf en anderen
  • Onzekerheid in relaties, gekenmerkt door wantrouwen, achterdocht, gebrek aan intimiteit, agressie en isolement.

Wat is er met je gebeurd?

Het trauma dat een kind heeft ervaren, heeft gevolgen voor de aanleg van met name het zenuwstelsel en het limbisch systeem in de hersenen dat gaat over de regulering van emoties. De reden dat ontwikkelingstrauma vaak over het hoofd wordt gezien of niet geadresseerd wordt is dus omdat de persoon het zich niet kan herinneren. In de eerste drie jaar van het leven is de linker hersenhelft, hierin worden cognitieve herinneringen opgeslagen, van het menselijk brein nog niet echt operationeel en moet het nog zo goed als volledig ‘ingericht’ worden. De herinneringen worden wel opgeslagen in beelden en vooral in het lichaam, welke later sterk getriggerd kunnen worden zonder te wéten wat de oorzaak is.

Er is dus geen cognitieve herinnering, maar het heeft wel diepe sporen in de persoon achtergelaten die hierdoor moeilijk te herkennen zijn als je er niet expliciet aandacht aan besteedt. Dit gebeurt helaas nauwelijks waardoor vaak verkeerde diagnoses worden gesteld op basis van het getoonde gedrag dat door trauma wordt veroorzaakt; zoals ADHD, angststoornissen, depressie, bipolariteit e.a. Duidelijk is ook dat behandelingen voor PTSS niet geschikt zijn voor het helen van ontwikkelingstrauma, maar worden wel ruimschoots ingezet, zoals EMDR. Dat moet dus anders en dat kan ook.

BOEKTIP
What Happened to You, on Trauma

What Happened to You?

Wil je een boek lezen over waarom het zo belangrijk is dat we wereldwijd meer aandacht gaan besteden aan met name ontwikkelingstrauma? Dit boek van kinderpsychiater Bruce Perry, PhD en Oprah Winfrey licht toe wat het inhoudt op een niet-wetenschappelijke manier. Wil je graag juist wel wetenschappelijke boeken lezen over dit onderwerp, stuur me gerust een berichtje dan geef ik je wat titels door.

Laten we het er gewoon eens over hebben…
Uiteraard in alle anonimiteit.

CONTACT